Ondertussen in Marawi

Overzicht

Cultuur

Artikel

Door: Johan Sanctorum

Ondertussen in Marawi

Terwijl de culturo's in Kassel aan politiek-correct wereldverbeteren doen, neemt een IS-commando een grote Filipijnse stad "zomaar" in.

Twee fenomenen uit de actualiteit die ogenschijnlijk niets met elkaar te maken hebben, krijgen, als je ze tegenover elkaar plaatst, een bizarre, bijna absurde verbondenheid. Een beetje zoals je de recensie over een driesterrenrestaurant plaatst naast de foto van een kind dat de hongerdood sterft, ergens in Soedan.

De voorbije week werd onze aandacht gevestigd op Documenta, de vijfjaarlijkse kunsthoogmis in het Duitse Kassel, nu ook met een filiaal in Athene waar de onvermijdelijke Jan Fabre zijn werken uitstalt. Documenta is hét typevoorbeeld van een groots-megalomaan kunstenfestival waar de mondiale artistieke jetset (kunstenaars, pers, museumdirecteurs, galerijhouders, cultuurmanagers, curatoren) neerstrijkt om zichzelf te vieren en Kunst met een hoofdletter te etaleren, vol grote statements en gewaagde installaties. Wie in Kassel niet geweest is, moet de volgende vijf jaar niet mee discussiëren over beeldende kunst, u bent verwittigd.
En dan is er ook nog de Biënnale van Venetië, Avignon, de Wiener Festwochen en last but not least het Brusselse KunstenFestivaldesArts. Allemaal plekken waar dezelfde interrrrrressante mensen zich bezig houden met de prangende vraag: what ’s new?
 
Merkeliaans
 
Actuele kunst moet geëngageerd zijn, dat spreekt vanzelf, weg met de tuinkabouters. De oorlog in Syrië, de vluchtelingencrisis, het klimaat, etcetera,…: ja, de kunstenbond wil uit haar ivoren toren treden. Elk werk, installatie of performance ademt Humanistische Weldenkendheid (met hoofdletter) uit, zoals die set op elkaar gestapelde buizen die de tijdelijke woonst van een vluchteling moet voorstellen. Knutselwerk van de bovenste plank. En dan dé blikvanger, het Parthenon met zuilen die uit verboden boeken bestaan, dat we daar nooit zijn opgekomen. Euh… neen, niet de vrouwen die door asielzoekers verkracht werden of de slachting in de Bataclan: daarover geen beelden, de Kasselse canon houdt het graag Merkeliaans correct. Het goede, het schone en het ware, voor de prijs van één.
 
Anders gezegd: Documenta is een reusachtige stulp waaronder gesubsidieerde of door de kunstmarkt opgetilde super-ego’s hun soortelijk gewicht tomeloos opdrijven. Net door de schijn van betrokkenheid bij het wereldgebeuren –altijd vanuit een politiek-correct perspectief- krijg je nog meer het gevoel van speeltuin en intellectueel pretpark, een establishmentgebeuren dat in de lucht zweeft en vooral met zichzelf bezig is.
 
Marawi

Deze groteske bubbel van zelfoverschatting, op een eiland waar alles mag en niets moet, staat in schril contrast – en dat is mijn tweede beeld van de voorbije week- met iets wat men ook een eiland-performance zou kunnen noemen, maar dan hallucinant reëel: de Filipijnse stad Marawi, gelegen op het eiland Mindanao, 800 kilometer ten zuiden van de hoofdstad Manila, is al wekenlang in handen van een door IS gesteunde extremistische moslimgroepering.

Het gaat niet om een dorp, maar een stad zo groot als Antwerpen, waar het wettelijk gezag gewoon is weggeblazen en een kalifaat is uitgeroepen, midden een land dat officieel met niemand in oorlog is. Dat is een nieuwe veroveringsstrategie, na het terrorisme of parallel ermee: ergens een stad overnemen en tot autonome islamitische enclave uitroepen.

Het zou eigenlijk overal kunnen gebeuren, maar geef toe, als performance kan het tellen, daarbij vergeleken is heel het Kasselse evenement van een ondraaglijke lichtheid. De spiegeling tussen artistiek pretpark en bezette stad, esthetische luchtigheid (ook al wordt ze verkocht als “geëngageerd”) en sharia-dictatuur, dwingt ons te kiezen tussen schijn en realiteit, en in die zin vind ik vertoningen als Documenta best OK: om te tonen dat de beeldenstormers nu meer om onze aandacht vragen dan de beelden, en dat de opmars van de islam doorgaat, hoeveel performances ze in Kassel ook bedenken.

Documenta en IS bezetten elk hun stad, maar het is duidelijk waar de verschillen liggen. In Kassel kuiert de achterhoede van het modernisme, in Marawi patrouilleert de avant-garde van de nieuwe middeleeuwen. In Kassel mag alles en moet niks, in Marawi moet alles en mag niks. In Europa de vrolijke Gutmenschen, ginds de aanhangers van de profeet. Het uur van de waarheid komt pas als Kassel, en zeker Athene, in een verdere (?) toekomst het lot van Marawi ondergaan, en dan is een groots vuurwerk verzekerd. We kunnen dat ook kunst noemen, natuurlijk, alles is kunst, ook een dynamietperformance. Palmyra revisited.

Andermaal verdenk ik de IS-strategen ervan, onze westerse cultuur beter te begrijpen dan wij veronderstellen.

Johan Sanctorum is filosoof, publicist, blogger en Doorbraak-columnist.


Foto: (c) Reporters

Twitter:
Afdrukken:
E-mail:

Vindt u dit artikel informatief? Misschien is het dan ook een goed idee om ons te steunen. Klik hier

Alle artikels van Johan Sanctorum

Alle artikels in de categorie Cultuur