Darya Safai: 'Elke onderhandeling met Iran moet voorwaardelijk zijn'

Overzicht

Vraaggesprek

Door: Sander Carollo

Darya Safai: 'Elke onderhandeling met Iran moet voorwaardelijk zijn'

Doorbraak sprak met de vrouwenrechtenactiviste over de hoofddoek, godsdienstlessen en Iran.

Ze geeft lezingen, schrijft opiniestukken en voert actie. Activisme zit in het DNA van tandarts Darya Safai. Als laatstejaarsstudente tandheelkunde aan de universiteit van Teheran nam Safai in 1999 deel aan de bloedig onderdrukte studentenprotesten tegen de religieuze dictatuur in Iran. Daardoor belandde ze in de gevangenis. In afwachting van haar proces werd ze voorlopig vrijgelaten en vluchtte ze met haar man, één van de leiders van de protestbeweging, naar Turkije.

Darya Safai: ‘De geheime dienst van Turkije pakte er mijn man op. Gelukkig was België bereid om ons op te vangen. Het was vluchten uit mijn vaderland of de gevangenis in. Mijn man had in België al tandheelkunde gevolgd. Zelf heb ik opnieuw als tandarts moeten studeren omdat mijn diploma hier niet geldig was. De eerste jaren in België hebben we dus hard moeten werken voor onszelf. We hadden ook nog een kind en we moesten een nieuwe taal leren.’

Op een gegeven moment besloot ze ook in België haar strijd voor vrouwenrechten verder te zetten. ‘Ik supporterde eens in Italië in het voetbalstadion voor de Iraanse nationale ploeg, iets wat in Iran voor vrouwen verboden is. Daarom besloot ik iets terug te doen voor de vrijheid die ik gekregen heb. Je mag genieten van je vrijheid maar kom ook op voor de anderen die niet vrij zijn, zo redeneerde ik.’ Zo richtte ze in 2014 de actiegroep Let Iranian women enter their stadiums op. Eind 2015 verscheen ook haar biografie Lopen tegen de wind.

Binnenkort bezoekt ze Italië voor enkele wedstrijden van de Iranese volleybalploeg. ‘Opnieuw om dezelfde boodschap te verspreiden: Let Iranian women enter their stadiums. De spelers zelf steunen onze acties, ook al is het voor hen heel delicaat. Ze riskeren uit de nationale ploeg te worden gezet. Dat overkwam trouwens een Iraanse schaakster toen ze zonder hoofddoek speelde tijdens een tornooi in Gibraltar.’

Omdat u opkomt voor meer vrijheid en vrouwenrechten krijgt u hier trouwens kritiek van bepaalde moslima’s. Onder meer over uw strijd tegen de hoofddoek.

‘Opmerkelijk is dat een klein percentage moslimvrouwen opkomt voor het recht om een hoofddoek te dragen, alsof een hoofddoek een onschuldig stukje kledij is. Zij hebben helaas de luidste stem. De anderen hoor of zie je niet. Ze zitten thuis en beheersen zelfs de Nederlandse taal niet. Ze gebruiken ook geen sociale media om te protesteren. Gelukkig steunen ze me. Ooit bedankte een vrouw me na een lezing voor wat ik doe. Ze zei me dat ik de stem was van tachtig percent van de vrouwen uit haar gemeenschap. Helaas durven zij niet op te komen tegen de sociale druk, want dan worden deze vrouwen bekeken als verraders en uitgesloten door hun gemeenschap.

‘Toen een meisje van twintig bij mij solliciteerde als assistente, droeg ze een hoofddoek. Ik zei haar gedag, maar ineens werd ze bleek. Ze keek naar de andere kant van de straat, waar ze een jongeman zag. Ik vermoed haar broer of neef. Zelfs al draagt ze een hoofddoek, dan nog mag ze van haar familie niet solliciteren. Toch blijven de vele “feministen” en “progressieven” zeggen dat als vrouwen een boerkini dragen, ze tenminste naar het zwembad kunnen gaan. Zo werkt het dus niet. Een vrouw die niet naar buiten mag komen, mag dat ook niet met een hoofddoek doen.’

Kan u begrijpen dat vrouwen bewust kunnen kiezen voor een hoofddoek?

‘Het dragen van een hoofddoek kan nooit een vrije keuze zijn, aangezien het een religieus symbool is. In religie gaat het niet over rechten maar over plichten. We moeten ook niet vergeten dat er vandaag staten zijn die de hoofddoek opleggen, zoals de islamitische republiek van Iran. In vrije landen is er dan weer de sociale druk van de gemeenschap die een grote rol speelt. Als tandarts werk ik al jaren met de moslimgemeenschap. Een moslima huilde eens in mijn praktijk omdat ze haar echtgenoot moet delen met een andere vrouw. Ik ken ook uitgehuwelijkte vrouwen die wanneer ze getrouwd zijn een hoofddoek moeten dragen. Jammer genoeg zijn er tegenwoordig ook alsmaar meer jongere moslima’s die op school een hoofddoek dragen. (Verontwaardigd) Een kind van zes jaar kan al van hoofd tot teen volledig bedekt zijn. Ik ontmoette tijdens mijn lezingen op scholen ook een leerkracht die me vertelde dat ze vanaf twaalf jaar verplicht werd om een hoofddoek te dragen en toen ze dit op haar eenentwintigste eindelijk kon verwerpen, wilde haar vader haar niet meer zien. Ze had tranen in de ogen van deze pijnlijke uitsluiting. Jammer genoeg doen de mensen die hier opkomen voor de hoofddoek alsof het hier enkel gaat om de keuze van de vrouw.’

‘Het onderwijs moet die problematiek maar eens aanpakken. Als ik op scholen lezingen geef, dan zie ik dat verschillende jongeren soms de gelijkheid van man en vrouw tegenstrijdig vinden met hun geloof en cultuur. Met mijn getuigenis probeer ik daarom hun aandacht te trekken om te tonen hoe lelijk discriminatie is. Toch krijg ik in de discussies achteraf van jongens vaak te horen dat ze nooit zullen trouwen met vrouwen die geen hoofddoek dragen. Als dat geen sociale druk is?'

ISLAMLEERKRACHTEN

Hierover schreef u onlangs een opiniestuk in De Standaard waarin u zich kantte tegen godsdienstlessen.

‘Ik merk dat niemand in onze scholen religie op een objectieve manier uitlegt, maar telkens met een vooringenomenheid. Ons onderwijs is nochtans seculier, zeker in het gemeenschapsonderwijs en mag nooit een middel zijn om leerlingen het geloof van hun ouders aan te leren. Onderwijs moet leerlingen laten kennismaken met religies en niet alleen met de positieve kanten ervan, maar ook met de misdaden in naam van de religie. Dat zie ik vandaag niet gebeuren tijdens de lessen islam, ik merk zelfs geen neiging tot verbetering. Hoe kunnen ze zo ooit kritisch leren nadenken over de patriarchale, discriminerende tradities?’

‘Weet je, een islamleraar durfde na mijn anderhalf uur durende getuigenis over vrouwenrechten en gelijkheid luidop te zeggen dat een hoofddoek hoog aangeraden is in de islam. “Omdat een vrouw het mooiste ding op aarde is en vormingen heeft die ze moet bedekken, omdat mannen ernaar zullen kijken”, zei hij. In veel Vlaamse en Brusselse scholen hoor je gelijkaardige verhalen. Wie heeft deze leerkrachten gerekruteerd voor onze scholen?’

Moeten daarom alle godsdienstlessen verdwijnen?

‘Ik spreek me niet uit over katholieke scholen. Ik ben in het algemeen tegen godsdienstlessen op school maar zolang die scholen zich christelijk of katholiek blijven noemen, zou het vreemd zijn als er geen godsdienst wordt gegeven. De opleiding moet in elk geval compatibel zijn met de universele mensenrechten, wat van de islamlessen niet gezegd kan worden.’

GEEN VRIJE VERKIEZINGEN

Iets anders. Hoe gaat het eigenlijk in uw geboorteland Iran?

‘De buitenwereld heeft het beeld van Iran als een van de meest moslimextremistische landen ter wereld. Dat klopt op staatsniveau: de islamitische republiek is er in 1979 uitgeroepen. De Iraanse bevolking denkt daarentegen helemaal anders dan de staat en de regering. Het Iraanse volk heeft een heel lange geschiedenis. Tot 38 jaar geleden had de Iraanse bevolking individuele en sociale vrijheden. Ook op vlak van vrouwenrechten ging het goed. We hadden zelfs vrouwelijke ministers en vrouwelijke piloten. In 1963 voerde Iran het vrouwenstemrecht in, vóór Zwitserland in 1971. Natuurlijk is er na de Iraanse Revolutie in 1979 veel veranderd omdat ayatollah Ruhollah Khomeini de shariawetgeving wilde invoeren. Sindsdien hebben vrouwen er altijd een voogdij nodig.’

‘De rijke geschiedenis van het land zit wel nog in de hoofden van de Iraniërs. Wij snakken naar vrijheid en strijden ervoor. Jammer genoeg is er nog onderdrukking. Journalisten, activisten, andersdenkenden en dissidenten zitten ofwel in de gevangenis of leven in ballingschap en de opstanden worden bloeding onderdrukt zoals bij de studentenmanifestatie in 1999 en tien jaar later in 2009 tijdens de opstand van de Groene Beweging. Maar ik ben er zeker van: op een dag verdrijven we de islamisten.’

Wim Delvoye zei eens in De Standaard dat je als kunstenaar vrijer bent in Iran dan in Europa.

‘Ik heb er toen een opiniestuk over geschreven. Ik vond die uitspraak zo erg. Hij zei zelfs dat een hoofddoek charmant kan zijn! Vandaag zitten er kunstenaars in Iran in de gevangenis omdat ze de doodstraf hebben gekregen. Muzikanten, zoals bijvoorbeeld Mehdi Rajabian, zitten in de gevangenis, enkel en alleen om dat ze artiest zijn. We hebben ook geen kunst meer in Iran. Volgens de islam zijn beelden, portretten en standbeelden haram. Idem met muziek.’

Hoe moet België op diplomatiek vlak omgaan met Iran?

‘De problemen die we vandaag hebben zoals het islamisme en de vluchtelingencrisis zijn allemaal gelinkt aan het beleid van de islamitische republiek van Iran, die in de regio terrorisme steunt, Israël wil vernietigen en ook een vijand is van de Westerse beschaving. Vergeet ook niet dat de mensenrechten in Iran op grote schaal geschonden worden. Onder president Rohani zijn de voorbije vier jaar gemiddeld drie keer meer executies uitgevoerd dan onder zijn voorganger Ahmadinejad. Bijna duizend terechtstellingen per jaar, ook van minderjarigen: niemand in de wereld doet “beter”.’

‘Met dit in het achterhoofd moet iedere onderhandeling voorwaardelijk zijn. Westerse landen hebben contracten nodig, maar ze vergeten dat Iran ze óók nodig heeft. Iran steunt trouwens Assad. De strijd tegen islamisme zal niet lukken als je ze enkel in het Westen voert. Je moet het bij de bron aanpakken. Met voorwaardelijke handel kan je de macht krijgen om daar de zaken te controleren. In Iran zelf zitten de critici in de gevangenis of in ballingschap. Het Westen moet dus in actie schieten. Verandert de situatie in Iran, dan gaan we hier ook minder problemen hebben. De boodschap die onze senaatsvoorzitster Defraigne en de Zweedse delegatie meegaven, door in Iran een hoofddoek te dragen, is daarom duidelijk een verkeerd signaal. Dit heeft namelijk niets te maken met de gebruiken van de Iraanse cultuur maar met islamisme en discriminatie.’

Verbetert de situatie in Iran niet? Bij de presidentsverkiezingen van vorige week won de ‘gematigde’ Rohani van de islamitische hardliner Raisi.

(Fors) ‘Wij hebben geen vrije verkiezingen. In de Islamitische Republiek van Iran wordt de opperste geestelijke leider of sjiitische kalief niet democratisch verkozen. Hij leidt het land met de hulp van de Raad van de Hoeders die hij zelf geselecteerd heeft en dat zijn ook diegenen die kandidaturen voor de verkiezingen weigeren of aanvaarden. De zogenaamde hervormers werken onder toestemming van Ali Khamenei (sinds 1989 de hoogste leider van Iran, S.C.). Vrije politiek bestaat er niet. President Rohani is een marionet en het Westen vergeet dat weleens.’

Rohani riep toch eens op dat het niet de taak is van de politie om vrouwen een hoofddoek op te leggen. Gaat hij dan niet de goede richting op?

‘Af en toe zegt hij zoiets, maar hij doet er niets aan om dat te kunnen realiseren. Hij heeft de macht niet. Dat is ook de reden dat de verkiezingen niets kunnen veranderen. Ik weet ook niet of hij als geestelijke zulke uitspraken omtrent de hoofddoek wel degelijk meent. Misschien is het om stemmen te halen. Vergeet niet dat Rohani vrouwen de toegang verbiedt in volleybalstadions. Vier jaar geleden was dat wél nog mogelijk. Hij is ook diegene die in 2014 een half miljoen vrouwelijke ambtenaren ontslagen heeft omdat volgens hem vrouwen thuishoren en die limieten heeft opgelegd aan de universiteiten om het aantal vrouwelijke studenten te verminderen. Zo is het aantal vrouwelijke studenten aan de universiteit onder Rohani overigens na vier jaar van 67 procent naar 47 procent gedaald.’

Wat vindt u eigenlijk van de vluchtelingencrisis? België heeft u namelijk zelf opgevangen. Moeten we meer of net minder mensen ontvangen?

‘Natuurlijk is het onze taak om mensen op te vangen en mensen in nood te helpen, maar onze vermogens hebben ook een limiet; we kunnen niet iedereen ontvangen. Alle Europese landen moeten zo veel mogelijk zorgen dat de problemen in de conflictregio’s opgelost raken. Maar door de Islamitische Republiek van Iran, die terrorisme steunt en chaos in de regio veroorzaakt, een “democratie” te noemen gaan we er niet geraken. Iran heeft een groot potentieel voor verandering. We moeten de seculiere krachten daar steunen. Dat zijn de echte bondgenoten van het Westen. Vergeet nooit dat de Iraanse bevolking het Islamisme beu is en dat deze bevolking zelfs een hoop kan zijn in de duistere situatie in de regio … Wat we moeten doen is zorgen dat het islamisme hier en bij de bron afneemt.’

 

Foto: (c) Reporters

Twitter:
Afdrukken:
E-mail:

Vindt u dit artikel informatief? Misschien is het dan ook een goed idee om ons te steunen. Klik hier

Alle artikels van Sander Carollo

Alle artikels in de categorie vraaggesprek